https://guau.eus/s/uhin-ultramoreakeu-es© 2026 EITB MediaEITB Radio Televisión Pública VascaAlaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak gidatzen dute "Uhin Ultramoreak" zientzia eta teknologiari buruzko podcasta. Bertan, zientziaren dibulgazioa berdintasunaren ikuspegia ahaztu gabe egiten da. Maiz, zientziaren arloan ezkutuan geratu den emakumearen ikuspegiari arreta berezia jarri nahi diote Elhuyarreko bi dibulgatzaileek. Mon, 01 Jun 2026 07:24:37 GMTepisodicEITB Mediaeitbpodcasts@eitb.eusfalse63. Homeopatiaz, argi eta garbiEspainiako Sendagaien Agentziak berretsi du homeopatia ez dela eraginkorra, ez daukala inolako oinarri zientifikorik. Duela gutxi kaleratu du homeopatiaren eraginkortasunari eta segurtasunari buruzko txostena, eta bi ondorio hauek azpimarratu ditu: produktu homeopatikoak ez dira plazeboa baino eraginkorragoak eta kalteak ere sor ditzakete. Eragin larria sortu dezake, zientifikoki eraginkorrak direla frogatuta daukaten terapiak baztertu eta haien ordez produktu homeopatikoak hartzea.Homeopatiaren printzipioak ere aztertu dituzte txostenean eta Europako beste herrialde batzuetako egoera ere azaldu dute. “Uhin ultramoreak” podcastaren 63. atalean, txostena sakon aztertu dugu, azpimarragarriena azaltzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-63-homeopatiaz-argi-eta-garbiWed, 03 Jun 2026 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca191717false21712862. Datu zentroak, energia eta ura xurgatzen duten erraldoiakAdimen artifizialak datu-zentroak ugaritzea ekarri du. Datuak hodeian daudela esaten den arren, eta guk geuk ere horrela irudikatu, lurrean daude; makinaz eta kablez osatutako datu-zentro handietan. Munduan 10.000tik gora daude, eta sekulako abiadan ari dira ugaritzen. Adimen artifizial sortzailearen eztandak zerikusi zuzena du horretan, konputazio-ahalmen erraldoia behar baitu.Ondorioak ikusten ere hasi gara dagoeneko: akuifero batzuk agortu dira, zarata eta kutsadura handia sortzen dute, eta arrakala-soziala areagotzen. Bi aukera daude: etsipena eta fatalismoan murgildu, edo kritikoa izan. Adimen artifiziala benetan zertarako behar dugun planteatu, eta datu-base erraldoien alternatibak bilatu. “Uhin ultramoreak” erabilita bigarren aukerari heldu diogu atal honetan.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-62-datu-zentroak-energia-eta-ura-xurgatzen-duten-erraldoiakWed, 20 May 2026 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca181621false21390561. Emakumetasunaren test genetikoa Olinpiar Batzordeak berriz erabaki du emakumeei azterketak egitea goi mailako lehian parte hartu dezaketela frogatzeko. Aurrez, azterketa ginekologikoak egiten zizkieten eta aurrera begira test genetikoak egingo dira “errespetuzko” tratuaren izenean eta “intimitatea” urratu gabe.Zehazki, Y kromosoman, eta soilik kromosoma horretan dagoen gene bat ote daukaten begiratuko dute emakumeen kategorian lehiatu nahi duten kirolarietan. Izan ere, biologikoki emakumeak XX eta gizonak XY direla erakutsi digute. Hortaz, kirolariari egingo zaion azterketan Y kromosoman bakarrik dagoen gene hori antzematen bada, pertsona hori biologikoki gizontzat hartzen da. “Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetan tesi hori zalantzan jarri dugu. Zientifikoki ez du zentzurik test genetiko soil batean oinarrituta nor den emakumea eta nor ez bereizteaBestalde, nolako izotza da hobea edariak hozteko: trinkoa ala zuloduna?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-61-emakumetasunaren-test-genetikoaWed, 06 May 2026 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca171541false21045660. Espazioaren konkista Artemis2 misioa arrakasta osoz bukatu da bere helburu guztiak beteta. Irudi ederrak utzi ditu bidean eta une hunkigarriren bat edo beste. Hala ere, dena ez da izan biba eta txaloa. Misioak kritikak ere izan ditu, bereziki erabilera politikoarengatik. Izatez, Espazioko misioetan klasikoa izaten da, eta 2026an ere argi ikusi da, helburu zientifiko-teknologikoen gainetik zeudela Estatu Batuak ondo posizionatzea Txinarekiko lehian eta espazioaren konkista zilegiztatzea. Berdin, Lur planetan dauzkaten beste misio batzuk estaltzea. Disimulurik gabe aztertzen da gaia “Uhin ultramoreak” podcastean."Egunero ikasten da zerbait" sailean pomeloek botika batzuekin interakzionatzen dutela arrazoitzen da 60. atalean.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-60-espazioaren-konkistaWed, 22 Apr 2026 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca161645false20719259. Berriztagarriak bai, mesedezEnergiaren erabilera klima-larrialdiaren eragile nagusia da. Horregatik, eragilea bera aldatuta, aldaketa handia egin daiteke klimaren bilakaeran. Helburu hori du energia trantsizioak: erregai fosilak energia berriztagarriekin ordezkatzea. Argi dago hori ez dela nahikoa klima leheneratzeko, eta ezinbestekoa dela desazkundea ere, hau da, kontsumoa ahalik eta gehien murriztea. Baina berriztagarriak aldaketa handia eragiten ari dira. Energia-iturri berriztagarrien onurak eta erronkak dira “Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetako muina.Egia ala gezurra da intxaurra dela fruitu lehorrik onena garunaren funtzionamendurako? Hori ere argitu dugu.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-59-berriztagarriak-bai-mesedezWed, 08 Apr 2026 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca151589false17126358. Kirola, hilekoa eta sexua Ariketa fisikoa gorputzaren osasuna eta ongizatea hobetzen eta mantentzen duen edozein jarduera fisikoa da. Kirola, berriz, araututa dago, planifikatuta, eta helburu eta egiteko modu zehatzak ditu. Goi-mailako kirolariek, besteok ez ditugun presio eta eskakizunak izaten dituzte, eta, horrek kezkak sortzen ditu batzuetan. Adibidez, emakume batzuek hilekoa galtzen dute, edo atzerapenak dituzte eta jarioa asko gutxitzen zaie. Hilekoaren zikloa errespetatzeko eta kirolarien osasuna zaintzeko, ezinbestekoa da menstruazioa kontuan izatea kirol-planifikazioan. Bestetik, zabalduta dago lehiatu aurretik sexua praktikatzeak errendimendua jaitsi egiten dela. Zientziak, ordea, ez du horren garbi.“Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetan, lehen idazketa-sistemak aipatu ditugu. Pertsonak ia 40.000 urte abiatu zuten transmisio sistema modu hau.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-58-kirola-hilekoa-eta-sexuaWed, 25 Mar 2026 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca141626false14368357. Zientziaren B aldeaZientzia-sistemak bere irizpideak, arauak eta mekanismoak ditu, gizarteratzen dituen emaitzak zuzenak direla ziurtatzeko. Baina gizakiok egindako beste edozein sistemak bezala, hutsuneak, akatsak eta alborapenak ditu, baita iruzur egiteko arriskua ere. Horren adibide dibertigarri eta esanguratsua zehazten da “Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetan. Argitalpen zientifikoen jokabide iruzurtia agerian geratu baita, txantxetako artikulu baten bidez.Bestalde, egia ala gezurra da salda beroa hartzea eraginkorra dela gripea eta halako gaitzak sendatzeko?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-57-zientziaren-b-aldeaWed, 11 Mar 2026 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca131604false14002756. Zer jan, hura izatekoZer jan, noiz, zenbat, norekin, zer den beharrezko, zer kapritxo eta zer debeku, ez du fisiologiak bakarrik erabakitzen, baizik eta kulturak, batez ere. Eta gure kultura genero-bereizketan oinarrituta dagoenez, jateko kontuetan ere islatzen da.Adibidez: bi lagun daude, jatetxe bateko mahai batean; bata emakumea eta bestea gizona. Zerbitzariak txuleta eta entsalada daramatza mahaira, plater banatan. Zeinentzat da txuleta, eta zeinentzat entsalada? Ba horri buruz badaude azterketa zientifikoak. Ondorio nagusiak azaldu ditugu “Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetan!https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-56-zer-jan-hura-izatekoWed, 25 Feb 2026 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca121521false13786455. Adimen Artifizalaren sexismoa“Uhin ultramoreak” podcastaren laugarren denboraldia abiatzeko, Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna aukeratu dugu eta zuzeneko atala izan da jendaurrean Donostiako Aquariumeko Areto Nagusian.Adimen Artifiziala eta generoa izan da hizpide nagusia. Izan ere, AAko sistemak hedapen izugarria izan dute azken urteotan, baina hedapen hori ez da izan berdina denean: ikerketen arabera, neskek mutilak baino gutxiago erabiltzen dituzte AA bidezko tresnak. Garapenean ere, askoz gutxiago dira arlo horretan ari diren emakumeak, gizonak baino. Eta emaitzetan nabarmena da genero-alborapena. Genero-arrakala agerian jartzeaz gain, arazoa nola konpondu ere aztertu da atalean zehar.Laugarren denboraldian ere ohiko azpi sailak jorratuko dira atalez-atal.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-55-adimen-artifizalaren-sexismoaFri, 13 Feb 2026 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca111753false13677154. Ahizpatasuna zientzianZientzialari batzuek lan nabarmena egin dute atzetik zetozen emakumeei eta baztertuei bidea leuntzeko. Ahizpatasunaren adibide ederra dira eta horietako kasu esanguratsu batzuk azaleratu nahi dituzte “Uhin Ultramoreak” podcastaren hirugarren denboraldiko azken atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak.Izan ere, oso eremu lehiakorra den arren, badira bestelako jokabideak eta balioak erakutsi dituzten zientzialariak. Haietako lau aukeratu dituzte: Marie Curie fisikaria eta Nobel sariduna, Poppy Northcutt ingeniaria eta aktibista feminista, Jocelyn Bell Barnell astrofisikaria eta Ben Barres neurozientzialari transa.“Egunero ikasten da zerbait” sekzioan, berriz, AAk diseinatutako Karmela autoa aurkeztu dute. Ez zaitu epel utziko!https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-54-ahizpatasuna-zientzianWed, 25 Jun 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2541722false7096253. Txertoen negazionismoaren jatorriaBereziki, Donald Trump AEBko agintera iritsi denetik, indarra hartzen ari da txertoen aurkako mugimendua. Eta beste leku batzuetara ere ari da zabaltzen, batez ere, pentsamendu konspiratzaileei eta alternatiboei lotuta.Uste oker horien arabera, txertoen ondorio kaltegarrietako bat autismoa da. Teoria horren atzean ordea, 1998ko artikulu bat eta zientzialari baten jokabide iruzurtia dago. Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak garbi utzi nahi izan dute atal honetan, txertoek milioika bizitza salbatzen dituztela urtero.Zientzia fikziozkoak diruditen lentilla batzuk ere aipatu dituzte albisteen artean. Hain zuzen, haiei esker, argi infragorria ikus daiteke, baita begiak itxita ere!https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-53-txertoen-negazionismoaren-jatorriaWed, 18 Jun 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2531506false7041752. Tximinoek guk baino lehenagoMusika eta lengoaia gizakiaren berariazko ezaugarritzat jo izan dira. Are gehiago, beste animalietatik bereizten gaituzten gaitasunak direla uste izan da. Baina ikusi dute txinpantzeek eta bonoboek ere badituztela gaitasun horiek. “Uhin ultramoreak” podcastaren atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak azaldu dutenez, azkenaldian egin diren ikerketek zalantzan jartzen dute pertsonari egotzi izan zaion esklusibotasun hori. Hain zuzen, gure gertuko primateek, zehazki, txinpantzeak perkusio-jotzaile finak direla ikusi dute, eta ahozko komunikazio konplexua erabiltzen dutela elkarren artean, eta baita bonoboek ere.Bestalde, egia ote da zentral nuklearren tximinietatik ateratzen den ke zuria ez dela toxikoa, ur-lurruna baizik?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-52-tximinoek-guk-baino-lehenagoWed, 11 Jun 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2521615false6830951. Hilezkortasunaren ametsaZuk zer duzu nahiago, hil arte gazte bizi edo hilezkorra izan? Ba dago izaki hilezkorrik? Gizakia bihur liteke noizbait hilezkorra? Ari aldira esperimentuak egiten helburu horrekin? Badago emaitzarik? Hilezkortasunaren ametsari heldu diote “Uhin Ultramoreak”en atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak, ikuspegi zientifiko eta kritikoarekin.Beste kontu jakingarri asko ere azaldu dituzte. Adibidez, Estatu Batuetako multimilioidunek beren espermatozoideen arteko lasterketak egiten dituztela, ustez, osasun sexuala bultzatzeko asmoarekin.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-51-hilezkortasunaren-ametsaWed, 04 Jun 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2511572false6830750. Otsoaren balioaOtsoak gorrotoa eta miresmena, bi sentimenduak pizten ditu. Euskal Herriko mendietatik aspaldi desagerrarazi bazuten ere, balio ekosistemiko handiko animalia da. Nolanahi, otso bat inguruan azaldu orduko pizten da eztabaida, haren aldekoen eta kontrakoen artean.Eztabaidari ihes egin gabe, Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak otsoa berriro gure basoetan sartzea klima-aldaketari aurre egiteko neurri eraginkorra izan daitekeela arrazoitu dute. Kastoreak ere aipatu dituzte atal honetan, eta natura sistema konplexua eta integrala dela gogorarazi dute.Bide batez, egia ote da limoi-ura baraurik edateak gantza erretzen laguntzen duela?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-50-otsoaren-balioaWed, 28 May 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2501472false6746049. Emakumeen gutxiespen “zientifikoa” Historian, zientzia aitzakia modura erabili izan da emakumeen adimena eta gaitasun fisikoak gutxiesteko, eta gaitzak asmatzeko, adibidez, histeria. Emakumeei buruzko gezur “zientifikoak” ugari, beraz, zientziaren berezko ezaugarritzat hartzen dira objektibotasuna eta neutraltasuna ahaztuta.“Uhin Ultramoreak” podcastaren atal honetan, ordea, tesi hori ezeztatzen duten hamaika adibide jaso dituzte Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak. Horren atzean dagoen arrazoia patriarkatua da eta zientziak emakumeei buruz kontatutako gezur “zientifikoak” aletu dituzte.Horrez gain, egia ote da Marie Curiek erabili zituen koadernoak oraindik erradioaktiboak direla?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-49-emakumeen-gutxiespen-zientifikoaWed, 21 May 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2491720false6734748. Jevonsen paradoxaSistema baten eraginkortasuna handitzeak ez dakar kontsumoa jaistea, kontrakoa pentsa litekeen arren. Hori da Jevonsen paradoxa. Izan ere, ematen du prozesu baten efizientzia hobetzeak berekin ekarriko duela kontsumoa gutxitzea. Adimen artifizialeko sistema berriek ere hori agintzen dute. Gero, ordea, ez da hala gertatzen, alderantziz baizik: kontsumoa zabaltzen da, eta, azkenean, gehiago kontsumitzen da. Eta Jevonsen paradoxa hori ekarri dute argitara Ana Galarraga eta Alaitz Ochoa de Eribek “Uhin Ultramoreak” podcastaren atal honetan.Bide batez, zuk zer uste duzu: braillea irakur daiteke klitoriarekin?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-48-jevonsen-paradoxaWed, 14 May 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2481415false6612847. Miniaturazko laborategiakHaurdunaldi-testei, alkoholimetroei eta COVID-19aren eta gripearen test diagnostikoei buruz hitz egingo dugu atal honetan. Hain dira erabilerrazak, hain ohikoak, merkeak eta eraginkorrak, ez garela ohartu ere egiten, izatez, miniaturazko laborategiak direla. Nola funtzionatzen duten azalduko dugu "Uhin Ultramoreak" podcasteko atal honetan.Bide batez, egia al da asuna hartzean, arnasari eusten badiozu, ez duela erretzen?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-47-miniaturazko-laborategiakWed, 07 May 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2471641false6091246. Iraganean dena ez zen hobeaOso zabalduta dago iraganean dena garbia eta osasungarria zelako ustea. Alabaina, historia arakatu dugu "Uhin Ultramorez", eta ikusi dugu Erromatar Inperioaren garaian airea erabat kutsatuta zegoela, ur kutsatuak milaka heriotza eragin zituela Atenasen, eta elikagaien bidezko kutsadurak ohikoak zirela, mende batzuk geroago ere. Eta medikuntza? Batzuetan, kalte handiagoa egiten zuen medikuak, gaitzak berak baino.Denboraren kapsulan, BBC kateak duela 30 urte egindako iragarpen teknologikoak aztertu dituzte. Asmatu ote zuten?https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-46-iraganean-dena-ez-zen-hobeaWed, 30 Apr 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2461604false5882345. BakardadeaEuropar Batasunak osasun publikoko arazotzat jo du bakardadea. Izan ere, gero eta gehiago dira bakarrik sentitzen direnak, eta horrek ondorio fisikoak, psikikoak eta sozialak sortzen ditu. Bakardadearen eta osasunaren arteko erlazioa, gainera, bi noranzkoetakoa da. Gaiari heldu diote Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, eta garbi diote: “Gera zaitez gurekin”.Horrez gain, albisteek, “Denboraren kapsula”, “Egunero ikasten da zerbait”, eta mito zientifikoen baieztapen edo ezeztapenekin osatu dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-45-bakardadeaWed, 23 Apr 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2451627false5883944. Komuneko ur salatariakUr beltzak gutaz informazio asko ematen dute. Hain zuzen, droga-kontsumoari jarraipena egiteko balio dute komunetatik araztegietara eta erreketara joaten diren urek, baita gaixotasun batzuk detektatzeko ere populazio jakin batean. Ur salatarien bidea egin dute Alaitz Ochoa de Eribe eta Ana Galarragak "Uhin Ultramoreak"en atal honetan.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-44-komuneko-ur-salatariakWed, 16 Apr 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2441416false5883743. Luzatu, murriztekoTelefono mugikorren eta ordenagailu eramangarrien bizitza erabilgarriari buruzko txosten bat aztertu dute Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Hain zuzen, zaharkitze programatuaren ondorioz, azkar ordezkatzen ditugu produktu horiek, bertsio berriengatik. “Erabili eta bota” filosofia irauli, eta, horren ordez, “luzatu, murrizteko” leloa proposatzen dute: produktuen bizitza luzatzea, karbono-emisioak eta baliabideen ustiapena murrizteko.Horrez gain, albisteek, “Denboraren kapsula” bitxi batek, “Egunero ikasten da zerbait” sekzioak, eta mito zientifikoen baieztapen edo ezeztapenekin osatu dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-43-luzatu-murriztekoWed, 09 Apr 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2431624false5884042. Eboluzioaren gaizki-ulertuakTeoria bat ez da iritzi edo uste bat, baizik eta gai bati buruz egindako hipotesiak, behaketak eta ikerketak bildu, eta sistemikoki azaltzen dituzten eredu fidagarrienak, zorrotzenak eta osoenak. Hori argi utzi nahi izan dute Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Eboluzioaren teoria da teoria ezagunenetako bat, baina hari buruz uste oker asko daude zabalduta jendartean. "Uhin Ultramoreen" bidez argitu dituzte nagusiak.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-42-eboluzioaren-gaizki-ulertuakWed, 02 Apr 2025 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2421499false5883841. Sexu basatiaBada jendea sexu-praktika jakin batzuk antinaturaltzat jotzen dituena, hori diote Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranerek. Naturan begiratuz gero, ordea, argi dago sexu-praktikak askotarikoak direla. Hori bai, kontuan izan behar da gizakiok animaliak antropomorfizatzeko joera dugula (nolabait, pertsona gisa hartzeko joera), eta, egiaz, oraindik asko dago ikertzeko, jakiteko zer dagoen praktika horien atzean. Nolanahi ere, zenbait praktika deigarri eman dituzte argitara, "Uhin Ultramoreen" bidez.Albisteek, “Denboraren kapsula” eta “Egunero ikasten da zerbait” atalek, eta mito zientifikoen baieztapenak edo ezeztatzeak osatzen dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-41-sexu-basatiaWed, 26 Mar 2025 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2411538false5883540. Munduaren amaieraMundua suntsitu dezaketen fenomenoak, bereziki, asteroideen talkak, unibertsoaren hedapen azeleratua eta eguzkiaren bilakaera aztertu dituzte Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak. Zenbateraino gaude arriskuan?Horrez gain, albisteek, “Denboraren kapsula” eta “Egunero ikasten da zerbait” atalek, eta mito zientifikoen baieztapenak edo ezeztatzeak osatzen dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-40-munduaren-amaieraWed, 19 Mar 2025 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2401246false5882239. Ahizpa neandertalakNeandertalak, gure espezie gertukoena, aztertu dituzte "Uhin Ultramorez" Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarragak. Ikertzaileek hasieran uste zutena baino antzekoagoak dira gugandik, eta hainbat alderditan frogatu da hori, portaeran, objektuetan, kulturan… Gainera, haien geneak ditugu gure DNAn; beraz, nolabait, ez dira desagertu."Denboraren kapsulan" aztergai interesgarria atal honetan ere. https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-39-ahizpa-neandertalakWed, 12 Mar 2025 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2391385false5879038. Metal toxikoak tanpoietan Emakumezkoek erabiltzen dituzten tanpoiek osagaietan dituzten metaletako batzuk toxikoak direla frogatu du aurreneko aldiz ikerketa zientifiko batek, eta “Uhin Ultramoreak” erabili nahi izan dituzte Ana Galarragak eta Alaitz Ochoa de Eribek atal honetan gai hori aztertzeko. Gainera, ikertzaileek salatu dute ez dagoela berariazko araudirik, nahiz eta produktu horiek emakumearen gorputzean barneratzen diren eta ordu asko egoten diren mukosarekin kontaktuan.Denboraren kapsulak eta mito zientifikoek, besteak beste, osatzen dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-38-metal-toxikoak-tanpoietanWed, 05 Mar 2025 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2381337false5878837. Musika jaialdiak eta ekosistema naturalen albokalteak Alamar jaialdiaren ondorioz, "La Hoya" izeneko albaitaritza zentro zientifikoko hainbat animalia hil egin ziren 2024ko udan. Musika jaialdi handien ondorioz, hondakinek, garraioak eta kontsumoak, albo-kalteak eragiten dituzte ekosistema naturaletan. "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte Ana Galarragak eta Alaitz Ochoa de Eribek gaia aztertzeko.Hirugarren denboraldia abiatzeko, "Denboraren kapsula" sekzioa estreinatu dute. Garai batean etorkizun zientifikoa nola aurreikusi zuten, eta, egun, nola dagoen alderatu eta asmatu zuten ikusteko.https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-37-musika-jaialdiak-eta-ekosistema-naturalen-albokalteakWed, 26 Feb 2025 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca2371549false5878736. Elikadura eta dietak, noren mesedetan?Esaerak dio "zer jan, hura izan". Askotan, ordea, ez dakigu zer komeni zaigun jatea, zer den guretzat eta ingurumenarentzat onena. Zalantza eta iradokizunak jaso dituztenez, denboraldiko azken atala elikadura eta dietari eskaini nahi izan diote Ana Galarraga Aiestaranek eta Alaitz Ochoa de Eribek.Izan ere, jaten dugunari buruzko kezka antzematen da, eta ez da harritzekoa elikagai-industriak eta gorputzen itxurarenak beren mesedetan jokatzen dutela ikusita. Ekonomia, ongizatea, eta, askotan, osasuna aintzat hartu gabe. Zalantzak argitzeko, entzun!Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-36-elikadura-eta-dietak-noren-mesedetanWed, 29 May 2024 05:00:23 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3361902false950446535. Lur eta Ilargi ahizpen harremanaLurra eta Ilargia batera jaio ziren, eta geroztik, harreman estua eta misterioz betea izan dute. Hipotesi zientifiko onartuenaren arabera talka baten ondorioz sortu ziren. Hipotesi horrek azaltzen du, artean eguzki-sistema gazte eta berde zenean, eta gazte gehienak bezala, nahikoa kaotiko eta desordenatua, Marteren neurriko objektu batek, Teiak edo Teak, Eguzkiaren inguruan zebilen Lur protoplanetaren aurka jo zuela. Hain zuzen ere, talka horretatik sortu zen gerora Lurra bilakatuko zen planeta.Haren orbitan geratu zen arroka eta material pila denborarekin trinkotu egin zen eta horrela sortu zen Ilargia. Ordutik aurrera Lurrak eta Ilargiak izan duten bilakaera azaldu dute atal honetan Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek.Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-35-lur-eta-ilargi-ahizpen-harremanaWed, 15 May 2024 05:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3351835false949210134. Botiken bigarren aukera arrakastatsuaViagra sildenafiloaren izen komertziala da. Garatu zutenean, asmoa bularreko angina arintzeko erabiltzea zen. Hain zuzen sildenafiloaren bidez, bularraldera doan odol-fluxua handitu nahi zuten, eta horixe lortu zuten, baina ez bularraldean, baizik eta gizonen zakilean. Entsegu klinikoen parte-hartzaileetan eragin nabarmena zuela konturatuta, botikaren jomuga aldatzea erabaki zuten, eta erabilera arrakastatsuagoa eman zioten: erekzio disfuntzioa tratatzera bideratu zuten. Baita asmatu ere!"Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan, bigarren aukera izan duten botiken adibide gehiago jaso dituzte Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-34-botiken-bigarren-aukera-arrakastatsuaWed, 01 May 2024 05:00:15 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3341615false948113333. Merkatua osasunaren kontraJakina da osasunean eta osasun-zerbitzuetatik jasotzen dugun arretan eragin zuzena dutela generoak, besteak beste, sexuak, jatorriak, adinak, bizilekuak, maila sozioekonomikoak, ikasketa-mailak, eta egoera legalak. Osasunaren baldintzatzaile sozialak dira. Baldintza gehiago ere badaude ordea herritarren osasunean eragiten dutenak, ekoizle handiek eta merkatuek herritarrengan eragiten duten presioarenak, adibidez.Gutxiago hitz egiten da baldintzatzaile komertzial horiez, baina industriaren presioa eta merkatuaren legeak ere osasunaren gaineko eragileak dira, askotan ezkutuan geratzen badira ere. Horiek atera dituzte argitara, beraz, "Uhin Ultramoreak" atal honetan, Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek, adibide ezagunenetik hasita. Hala nola, tabakoa eta alkohola. Baina, jaioberrientzako formula-esnea eta diagnostiko psikiatrikoen iguruko eskuliburuen inguruan ere badago zer esana.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-33-merkatua-osasunaren-kontraWed, 17 Apr 2024 05:00:32 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3331977false946972432. Menopausiaren tabuaren kontraMenopausia prozesu fisiko, psikiko eta soziala da. Azken hilekoa jeitsi denetik urte beteko epea hartzen du definizioz. Baina ez da data batera mugatzen, prozesu bat da, aldaketa hormonalak ekartzen dituena eta horrekin batera aldaketa fisiko eta psikikoak. Aldaketa horiek eragin zuzena dute emakumeen bizipenetan, emozionalki eta alderdi sozial eta kulturaletik ere bai. Eragin handiak dituen arren, askotan ezkutuan geratzen da: tabua da."Uhin Ultramoreak" alderdi horiei guztiei eta haien ondorioei begiratu diete Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek, estigma eta tabuak apurtuz.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-32-menopausiaren-tabuaren-kontraWed, 03 Apr 2024 05:00:40 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3321724false945700031. Mineral kritikoakEskura ditugun gailu elektronikoetan eta energia berriztagarrien sorgailuetan, auto elektrikoetan... egun ezinbesteko egiten zaizkigun beste teknologia batzuetan osagai mineralak behar dira eta kritiko bilakatu dira. Datu bat: 2000. urtetik hona, 23 urteotan, historia osoan erregistratuta dagoen adina material erauzi dugu. Material kopuru handia behar da aurrera egiteko, eta leku gutxi batzuetan kokatzen dira mineralak. Nondik aterako ditugu?Arazoaren muina aztertu dute atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek.Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran, Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-31-mineral-kritikoakWed, 20 Mar 2024 06:00:51 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3311731false944905230. Mina eta gabeziaInork ez du minik sentitu nahi. Baina badago mina sentitzeko gai ez den pertsonarik ere, eta ez pentsa hori gauza ona denik. Azken finean, mina ezinbestekoa da bizirauteko eta minik sentitzen ez duten pertsonek arazo larriak izaten dituzte; izan ere mina gure gorputzean zerbait ez dagoela ondo adierazteko modua da, egoerari neurria hartzeko adierazgarria. Arazo horren jatorriaz eta ondorioez, eta minaren mekanismoez eta generoaren araberako desberdintasunez aritu dira "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe eta Ana Galarraga Aiestaran.Bestalde, badakizu Marten Galdakao izeneko krater bat dagoela? Entzun ba atala!https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-30-mina-eta-gabeziaWed, 06 Mar 2024 05:55:10 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3301626false943713629. Sexu jazarpena zientzianZientzia-mundua ez da burbuila bat, objektibotasunarekin eta neutraltasunarekin erlazionatzen da, eta zaildu egiten du gizarteak pentsatzea eremu horretan ere badagoela sexu-indarkeria, sexu-jazarpena edo boterekeria. Izan ere, zientziaren eremuak oso sistema hierarkikoa du eta gainera prekarioa, batez ere arlo feminizatuetan. Horregatik, emakume jazartuek, salaketa jartzeko ohiko zailtasunez gain, ibilbide profesionalean ondorioak izateko beldurra ere izaten dute, jazarpena, normalean, bertikala izaten baita."Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan jazarpen mekanismo horiek azaleratu dituzte, kasu errealen bidez Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Zientziari lotutako albisteek eta "Egunero ikasten da zerbait" tarteak ere badute lekua, podcastaren entzuleen ekarpenak bilduz.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-29-sexu-jazarpena-zientzianWed, 21 Feb 2024 13:46:51 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3291706false942922528. PlastikozenoaPlastikozenoa terminoa asmakizuna da, "Uhin Ultramoreak" podcastaren atalerako asmatu dute Ana Galarraga eta Alaitz Ochoa de Eribek. Zehazki bi adierari buruz hitz egiteko: plastikozko ozeanoa, eta plastikoaren aro geologikoa. Hondartzetara iristen ari diren plastikozko ale, bolatxo, pellet edo pinportetatik abiatuta, plastikoek ozeanoetan sortzen dituzten arazoei buruz aritu nahi izan dutelako.Birziklatzeko bereizten dugun plastikoarekin zer gertatzen den azaldu dute, baita plastikoaren ekoizpenaren dimentsioa zenbaterainokoa den ere. Albiste zientifiko-teknologikoak aipatzeko ere hartu hartu dute tartea. Eta jakina, atal honetan ere ikasiko duzu zerbait.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-28-plastikozenoaWed, 07 Feb 2024 06:00:02 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3281781false941408527. Ilargia zabortegiOrain arte, keinu erromantikoa izan da norbaitek ilargia oparitzea besteari. Opari pozoindua bilakatzen ari da, ordea, metatzen ari den zabor pilagatik. Izan ere, ilargian 200 tona hondakin dagoela kalkulatu dute. Zehatzago, hamar zentimetro baino gehiago neurtzen duten 23.000 objektu baino gehiago. Horien artean, Apolo misioetan eskifaiak sortutako gorotzak eta gernua biltzen dituzten edukiontziak ere badaude. Eta golf-pilotak, argazkiak, ibilgailuak...Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek horien nondik norakoak kontatu dituzte "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan, eta araudiaren beharra aldarrikatu dute.Horrez gain, Amazoniaren garrantziaz eta orgasmoaz ere hitz egin dute, besteak beste.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-27-ilargia-zabortegiWed, 24 Jan 2024 06:00:27 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3271766false940236926. Sinestesia, pertzepzio areagotuaImajinatu zerbait entzutean koloreak eta formak ere ikusten dituzula aldi berean entzutearen estimuluaren eraginez. Sinestesia dutenek berezkoak dituzte modu honetako esperientziak.Sinestesia zentzumenekin lotutako fenomenoa da. Estimulu batek gugan zentzumen zehatz bat pizten duen bitartean, adibidez, soinuak entzumena, sinestesia duten pertsonengan oinarrizko zentzumena ez ezik, beste bat ere pizten du estimulu horrek berak. Alegia, entzumenaz gain, ikusmena ere bai, aipatu dugun adibidearekin jarraituz.Sinestesia deritzan pertzepzio-modu horren ezaugarriak aletu dituzte "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Eta azalpen zientifikoak ez ezik, adibide esanguratsuak ere eman dituzte.Atala osatzeko, albiste zientifiko teknologikoak aipatu dituzte ohi bezala eta podcasataren jarraitzaileen ekarpenekin ikasi ere bai.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-26-sinestesia-pertzepzio-areagotuaWed, 10 Jan 2024 06:00:13 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3261719false939403525. Galtzak jantzi behar, zientzia egitekoEz hain aspaldi, zientzia egin nahi zuten emakumeek gizonezkoen itxura eta izena hartu behar izan zuten. Haien adibide dira Jeanne Baret eta Sophie Germain Frantziarrak.Baret botanikari aitzindaria, munduari bira eman zion lehen emakumea bilakatu zen 1774an, eta garaitsu berean, Sophie Germainek gizonezko matematikari ospetsuenen pareko ekarpenak egin zituen matematiketan eta filosofian. Baina, balentria horiek egiteko, beren izenari uko egin eta galtzak jantzi behar izan zituzten. Izan ere, garai hartan, emakumeek ez zuten zientzia egiteko aukerarik, gizonen espazioa zen, eta Ana Galarragak eta Alaitz Ochoa de Eribek atal honetan aipatu nahi izan dituzte.Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-25-galtzak-jantzi-behar-zientzia-egitekoWed, 27 Dec 2023 06:00:05 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3251660false938328524. Inoiz egin behar ez ziren esperimentuakHistoria ezagutzea beharrezkoa da aurrez egin izan diren akatsak ez errepikatzeko. Bistakoa da egin diren esperimentu batzuk inoiz ez zirela egin behar.The Lancet aldizkari medikoak txostena atera du, esanaz, gaurko medikuntza eta ikerketarako funtsezkoa dela Nazien medikuntza ezagutzea; berriro ez gertatzeko sekula gertatu behar ez zirenak. "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan, esperimentu haien adibide batzuk ekarri dituzte gogora, Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Baita beste garai eta leku batzuetan egindakoak ere.Horrez gain, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, "Egunero ikasten da zerbait" osatu dute, eta zalantzan jarri dute zenbait baieztapenen egiazkotasuna.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-24-inoiz-egin-behar-ez-ziren-esperimentuakWed, 13 Dec 2023 06:00:16 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3241733false937258823. Txatbotaz maitemindutaAdimen artifizialaren bidezko programak gai dira gure emozioetan eragiteko. Haietaz maitemintzera ere irits gaitezke? Zer ondorio ditu horrek? Spike Jonzeren "Her" filman gizon bat adimen artifizialeko programa batez maitemintzen da. 2013an, filma estreinatu zenean, zientzia-fikzioa zen. Gaur egun, ordea, errealitatea da.Horren atzean zer dagoen eta zer arrisku dituen aztertu dute Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan. Adimen artifizialaren beste ertz batzuei ere erreparatu diete.Ohi bezala, albiste albiste zientifiko-teknologikoek eta "Egunero ikasten da zerbait" tarteak osatzen dute hogeita hirugaren atala.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-23-txatbotaz-maitemindutaWed, 29 Nov 2023 06:00:15 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3231619false936549522. Fentaniloaren krisiaFentaniloa, opioide sintetikoa da, oinazearen kontra eraginkorra dosi txikietan, baina arrisku handikoa oker erabilita utzi ditzakeen albo-kalteengatik. Dagoeneko krisia eragin du AEBn eta Kanadan, eta milaka pertsona hiltzen ditu urtero, gaindosiz eta beste droga batzuekin nahasteagatik.Europan ere piztu da alarma dagoeneko. British Medical Journal aldizkariak 2023ko urrian ohartarazi zuenez, fentaniloa Erresuma Batura iristen hasi da. Artikulugileen ustez ezin dugu pentsatu arriskua zero denik. Arrisku horri aurre egiteko proposamenak egin dituzte."Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan aztertu dute gaia Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, morbotik eta estigmatik ihes eginda.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-22-fentaniloaren-krisiaWed, 15 Nov 2023 06:00:44 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3221605false935264121. Hilekoaren negazionismoaHilekoa munduko biztanleen erdiek beren bizitzaren herenean izaten du eta hala ere gai ezezaguna da, zientzialari askorentzat ere. Zenbait ikerketa argitaratu dira azkenaldian. Harrigarrienak ez dira emaitzak, orain arte ikerketu ez izana baizik. Adibidez, zergatik ditugun apetak edo kapritxoak janari jakin batzuekiko, justu hilekoa jaitsi aurretik. Edo zein den hilekorako produktuen eraginkortasuna.Horrek agerian jartzen du hilekoarekiko negazionismoa, eta horri buruz aritu dira "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-21-hilekoaren-negazionismoaWed, 01 Nov 2023 06:00:00 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3211462false934476820. IgNobel sariek ipurdia bistanAlternatibotzat jotzen dira IgNobel sariak, Nobel sarien beste aldea erakusten dutenak. Nobel Sarien aldean, IgNobel Sariei umorea eta zorroztasun zientifikoa aitortzen zaizkie; aurrena barrea eragin eta gero pentsarazi egiten omen dutelako eta haiei eskeinitakoa da "Uhin Ultramoreak" podcastaren hogeigarren atala. Saritutako ikerketak aztertuta ordea, zenbaitek zer pertsatua eragin bai, baina grazia izpirik ez diete sortu Ana Galarraga Aiestaran eta Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek, izan ere berdintasun ikuspegirik ez dute kasu askotan."Egunero ikasten da zerbait" atala ari da gorpuzten entzuleen ekarpenekin eta azkenaldiko albiste zientifiko-teknologikoei ere erreparatu diete Elhuyarreko dibulgatzaileek.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-20-ignobel-sariek-ipurdia-bistanWed, 18 Oct 2023 05:00:45 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3201640false933161719. Argaltzeko farmako miragarriakSare sozialetan bolo-bolo dabiltza argaltzeko botika miragarriak. Hainbesteko eskaerarekin, diabetikoek, benetan farmakoak behar dituztenek zailtasunak izan dituzte hauek eskuratzeko. Eta ez da hori sortzen duten arazo bakarra, ezta gutxiagorik ere. "Uhin Ultramoreak" baliatu dituzte farmako horiek aztertzeko Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, umorea eta zorroztasun zientifikoa uztartuz. Atala osatzeko, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, eta zalantzan jarri dute zenbait baieztapenen egiazkotasuna.Atal berria estreinatu dugu denboraldi berrian: "Egunero ikasten da zerbait" Aldizkari zientifikoetatik kanpotik ere iristen baita ezagutza zientifiko-teknologikoa; adibidez, podcastaren entzuleen aldetik. Zuk ere jakinarazi sare sozialen bitartez ekarpenen bat baduzu.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-19-argaltzeko-farmako-miragarriakWed, 04 Oct 2023 05:00:54 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca3191490false932026218. Giza espeziearen diseinu akatsakNolatan daude hain agerian gizonen genitalak horren zaurgarriak izanda? Zergatik dira hain mingarriak erditzeak emakumeontzat? Eboluzioak funtzio jakinetarako diseinurik egokiena lortu du. Batzuetan, baina, diseinu horrek albo-ondorioak ditu, ez hain egokiak. Diseinu-akatsak dira, nolabait. Hala, giza espeziearen diseinu-akatsak aztertu dituzte "Uhin Ultramoreak" podcastaren 18. atalean Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, umorea eta zorroztasun zientifikoa uztartuz.Lan-urteko azken atala osatzeko, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, soinu misteriotsua asmatzea proposatu dute. Eta ohi bezala, zalantzan jarri dute zenbait baieztapenen egiazkotasuna.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-18-giza-espeziearen-diseinu-akatsakWed, 05 Jul 2023 05:00:27 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4181683false924980017. Bikini operazioa: ''Osasuna gorputz forma askotan egon daiteke''Argal egotea eta osasuntsu egotea sinonimotzat jotzen dira, beti ez da horrela izaten, ordea. Uda atarian ohikoa da bikini operazioa egitea. Haren helburua pisua galtzea eta itxura aldatzea izaten delarik. Argal egoteak, ez du esan nahi, ezinbestean, osasuntsu egotea. Eta gainpisua izatea ere ez da beti osasunerako txarra. Kirolariak dira horren adibide garbia.Dieta egitearen atzean dauden uste okerrak eta mitoak aztertu dituzte "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-17-bikini-operazioa-osasuna-gorputz-forma-askotan-egon-daitekeWed, 21 Jun 2023 05:00:37 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4171772false923740516. Plazeboak eta nozeboakPlazeboaren kontrakoa da nozeboa, alegia, eragin ahalmenik ez duen zerbaitek kalte egitea. Bi efektuei buruzkoa da "Uhin Ultramoreak" podcastaren 16. atala.Denok ezagutzen dugu plazebo-efektua zer den. Tratamendu edo substantzia batek gugan eragiten duen eragin baikorra. Zerbaitek on egingo digula jakiteak, garestia izateak, fisikoki sentitzeak... sortzen duten onura, tratamendu edo substantzia horrek, berez, eraginik ez badu ere. Kontrakoa ere gertatzen da: berez eraginik ez duen zerbaitek kalte egitea. Nozebo-efektua esaten zaio horri.Plazebo eta nozebo zer diren, zer mekanismoren bidez gertatzen diren, eta etikoki nola erabili aztertu dute Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek.Atala osatzeko, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, eta entzuleak gonbidatu dituzte asmatzera zer den soinu misteriotsua, eta zuzenak ala okerrak diren zenbait baieztapen.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-16-plazeboak-eta-nozeboakWed, 07 Jun 2023 05:00:52 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4161868false922235315. Hegazkinen arrasto susmagarriak. Zer dira? Zer dago atzean?Hegazkinek zeruan uzten dituzten arrastoak susmagarritzat jotzen dituzte batzuek. Azkenaldian, chemtrailak hizpide dira. Zer dira benetan, eta zer dago haien atzean?Denetik entzun dugu: hegazkinek sortzen dituzten arrasto horiek klima aldatzen ari direla: euria eginarazten dutela; eta kontrakoa ere bai, lehortea eragiten dutela. Baita gaitzak hedatzen dituztela ere, COVID-19a bera, adibidez, edo hegaztien gripea. Bada, arrasto horiek nola sortzen diren eta zer ondorio dituzten aztertu dituzte "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek.Entzun zalantzak argitzeko!https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-15-hegazkinen-arrasto-susmagarriak-zer-dira-zer-dago-atzeanWed, 24 May 2023 05:00:43 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4151784false920472114. Musikak emozio berak sortzen al ditu kultura guztietan? Zer da anhedonia?Musika da "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetako protagonista. Hain zuzen, musika unibertsala ote den aztertu dute Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Frogatu dute ea kultura guztietan berdin hartzen diren sehaska-kantak edo maitasunezkoak, adibidez. Anhedonia musikalaz ere hitz egin dute; hau da, musikarekin emozionatzeko ezintasunaz.Horrez gain, hainbat zientza albisteren berri eman dute, eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren argitu dute.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-14-musikak-emozio-berak-sortzen-al-ditu-kultura-guztietan-zer-da-anhedoniaWed, 10 May 2023 05:00:59 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4142046false919555113. Ondo lo egin!Ez duzu lorik hartuko, "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal hau entzuten. Zer da REM fasea? Noiz gertatzen dira ametsak? Zergatik da garrantzitsua lo ondo egitea?Loa aztertu dute Nagore Rementeria Argotek, Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko dibulgatzaileek. Loaren faseak azaltzeaz gain, gorputzeko funtzioetan duen garrantzia azaldu dute, eta lo gaizki egiteak dakartzan ondorio kaltegarriak aipatu dituzte. Horiek saihesteko, lo ondo egiteko gomendioak ere eman nahi izan dituzte.Albiste batzuk ere kontatu dituzte, eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote den argitu. Eta soinu misteriotsua inoiz baino misteriotsuagoa iruditu zaie Nagore, Alaitz eta Anari.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-13-ondo-lo-eginWed, 26 Apr 2023 05:00:39 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4132322false918206412. Zein izan ziren espaziora joan ziren lehen emakumeak?Artemis misioak lehen emakumea eramango du Ilargira, baina aurretik izan dira espaziora joandako emakumezkoak eta haiek dira "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetako protagonistak. Lehen kosmonauta Valentina Tereshkova izan zen. 1963an joan zen errusiarra espaziora Vostok-6 ontzian. 20 urte geroago egin zuen bidaia lehen astronautak, Sally Ride estatubatuarra. Haien bien ibilerak eta kazetariek Rideri egindako galdera matxistak gogorarazi dituzte Elhuyarreko Nagore Rementeria Argote eta Ana Galarraga Aiestaran dibulgatzaileek.Albisteek, soinu misteriotsuak eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute 12. atala.Nagore Rementeria Argote eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-12-zein-izan-ziren-espaziora-joan-ziren-lehen-emakumeakWed, 12 Apr 2023 05:00:21 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4121389false916151611. Sexua eta generoa gauza bera dira? Eta berdin eragiten dute?Askotan nahasten dira sexua eta generoa. Baina ez dira sinonimoak, eta haien eragina ere ez da berdina. Zertan bereizten diren eta zertan eragiten duten azaldu dute Elhuyarreko Nagore Rementeria Argotek eta Ana Galarraga Aiestaranek, adibide argigarrien bidez.Soinu misteriotsuak, albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute atala.Nagore Rementeria eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-11-sexua-eta-generoa-gauza-bera-dira-eta-berdin-eragiten-duteWed, 29 Mar 2023 07:27:13 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4111337false915518610. Zonbiak, kanibalak eta banpiroak. Zientziak badu zer esanik hauei buruz?"The last of us" telesailak modan jarri ditu biktima zonbi bihurtzen dituzten onddoak, baina, zientzialarientzat ez dira berriak. "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan, gure artean bizi diren zonbi, kanibal eta banpiroen inguruko adibide eta istorioak kontatuko dizkigute Ana Galarraga Aiestaran eta Nagore Rementeria Argote Elhuyarreko dibulgatzaileek. Zientziaren ikuspegitik beti ere.Soinu misteriotsuak, albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-10-zonbiak-kanibalak-eta-banpiroak-zientziak-badu-zer-esanik-hauei-buruzWed, 15 Mar 2023 06:00:09 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca4101477false91369099. Emakume zientzialariak. Zergatik da beharrezkoa zientzia feminista?Emakumeek egiturazko diskriminazioa jasaten dute zientziaren eta teknologiaren arloan. Horren ondorioz, arlo batzuetan lanean edo ikerketan ari diren emakumeen ehunekoa oso txikia da, eta, gainera, ez dira goiko postuetara iristen. "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan, egoera horren arrazoiak eta ondorioak aztertu dituzte Elhuyarreko dibulgatzaileek eta garbi dute zein den irtenbidea: zientzia feminista, gizarte osoarentzat baita onuragarria.Soinu misteriotsuak, albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute Ana Galarraga Aiestaran eta Nagore Rementeria Argotek gidatzen duten atal hau.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-9-emakume-zientzialariak-zergatik-da-beharrezkoa-zientzia-feministaWed, 01 Mar 2023 06:00:15 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca491527false91224528. Zertan da edizio genetikoa? Lortu al da gizakia klonatzea?"Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan, Nagore Rementeria Argotek hartu dio lekukoa Alaitz Ochoari eta Ana Galarragarekin batera manipulazio genetikoaz aritzea erabaki dute.Manipulazio genetikoak aplikazio miragarriak ditu, baina mamuak ere pizten ditu. Elhuyarreko dibulgatzaileek edizio genetikoaren tekniken oinarriak eta haien aplikazioak aztertu dituzte, adibide deigarri eta esanguratsuen bidez. Muga etikoak igarotzeagatik kartzelan bukatu zuen ikertzailearen kasua azaldu dute. Eta jakina, Emmanuelle Charpentier eta Jennifer A. Doudna ikerlariak ere goraipatu dituzte, Crispr teknika garatzeko "goraizeak" garatu izanagatik.Galdera hauei ere erantzun diete zortzigarren atalean zehar: Lortu al du zientziak desagertutako animaliaren bat berpiztea? Eta gizakia klonatzea? Soinu misteriotsuak, zientzia albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzen ere saiatu dira.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-8-zertan-da-edizio-genetikoa-lortu-al-da-gizakia-klonatzeaWed, 15 Feb 2023 06:00:01 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca482085false91076357. Hedy Lamarr, Magdalena Moujan Otaño eta Berenice Abbott, nor baino norHiru emakume zientzialari eta artistaren biografiak aztertu dituzte "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetarako Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek. Bi ezaugarri horiek batzen dituztelako aukeratu dituzte: zientzialari edo asmatzaile ez ezik, artista ere badira. Hedy Lamarr da lehena: haririk gabeko komunikazioaren aitzindaria eta Hollywoodeko aktorea. Bigarrena, Magdalena Moujan Otaño, Otaño bertsolariaren biloba matematikaria eta zientzia-fikziozko idazlea. Eta, azkenik, Berenice Abbot argazkilaria.Albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute atala.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-7-hedy-lamarr-magdalena-moujan-otano-eta-berenice-abbott-nor-baino-norWed, 01 Feb 2023 06:00:01 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca471689false90921136. Ez gara espezie adimentsu bakarra; badira bestelako adimenakIkuspegi antropozentrikotik, giza adimenak ez du parekorik. Alabaina, beste espezie batzuek ere adimen handia dute: olagarroek, elefanteek, beleek, inurriek… Haien garunek, gureekin alderatuta, egitura oso desberdinak badituzte ere, konplexutasunean pertsonaren garunaren antzekoak dira, eta guk ez ditugun gaitasun batzuk ere badituzte. Horrez gain, gizakion garuna txikitzen ari dela ikusi dute zientzialariek, adimen kolektiboa handitzen den heinean. Kontu harrigarri horiei buruz aritu dira Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileak."Uhin Ultramoreak" podcastaren 6. atalean, soinu-misteriotsua argitzea ere proposatzen dizute, eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzea.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-6-ez-gara-espezie-adimentsu-bakarra-badira-bestelako-adimenakWed, 18 Jan 2023 06:05:16 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca461837false90765725. Geure buruak gu engainatzeko erabiltzen dituen amarruak, eta alderantzizGure buruak engainatu egiten gaitu. Isuri edo alborapen kognitibo deitzen zaie horretarako erabiltzen dituen mekanismoak, eta komeni da haiek ezagutzea, haien eragina neutralizatzeko. Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek isuri ohikoenak azaldu dituzte, adibide argigarriekin. Eta antidotoa zein den ere esan dute: pentsamendu kritikoa.Hain zuzen, pentsamendu kritikoa da "Uhin Ultramoreak" podcastaren ardatza. Hori ageri-agerikoa da "Egia, gezurra ala ez dago nahikoa ebidentzia" ataltxoan. Eta soinu misteriotsua zer ote?https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-5-geure-buruak-gu-engainatzeko-erabiltzen-dituen-amarruak-eta-alderantzizWed, 04 Jan 2023 06:00:59 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca451747false90560374. Zertan bereizten dira fusioa eta fisioa? Zer egin hondakin nuklearrekin?Zentral nuklearrek fisio-energia baliatzen dute, elektrizitatea ekoizteko. Fisio-erreakzioek, baina, energia asko askatzeaz gain, elementu erradioaktiboak ere sortzen dituzte prozesuan. Fusioa modu kontrolatuan egitea lortu berri dute, modu esperimentalean eta laborategian oraingoz. Urte asko beharko dira oraindik, hondakin erradioaktiborik gabeko energia mota hau, modu erabilgarrian eta denon eskura jartzeko.Erradioaktibitateak dakarren arriskuaz ohartarazteko, hainbat irtenbide proposatu izan dira, tartean, katu fluoreszenteetan oinarritutako erlijio bat asmatzea. Txantxa dirudi, baina erradioaktibitatearen arriskua ez da txantxetakoa, erradioaren nesken kasuak erakutsi zuen moduan. Fusioa izan daiteke irtenbidea?Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek aztertu dituzte auzi horiek, eta horretan ikertzen aritu izan diren emakumeak ekarri dituzte gogora "Uhin Ultramoreak" podcastaren atal honetan.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-4-zertan-bereizten-dira-fusioa-eta-fisioa-zer-egin-hondakin-nuklearrekinWed, 21 Dec 2022 06:00:03 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca441954false90429723. Mito sexualak eraisteko prest, zientziaren laguntzazGiza ugalketaren ikuspegi klasikoan, arrek (gizonek eta bere espermatozoideek), emeek (emakumeek eta bere obuluek) baino protagonismo eta esanahi handiagoa izan dute. Ikuspegi hori matxista eta okerra dela erakutsi dute, ordea, gaur egungo zientzialariek. Dena dela, matxismoak indartsu jarraitzen du, eta horren erakusgarri dira gizonen antisorgailuak. Horri guztiari heldu diote Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" podcastaren 3. atalean.Horrez gain, bestelako mito batzuk ere argitu dituzte. Zenbait albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, eta soinu misteriotsua zerk sortzen duen asmatzera ere gonbidatzen zaituzte.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-3-mito-sexualak-eraisteko-prest-zientziaren-laguntzazWed, 07 Dec 2022 06:30:08 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca431990false90334182. Existitzen dira estralurtarrak?, Noizbait egingo dugu topo haiekin?Gizakiak betitik galdetu dio bere buruari egongo ote den bizirik Lurretik kanpo. Are gehiago, balizko estralurtarrak aurkitzeko saiakerak ere egin ditu, eta egiten ditugu gaur egun ere. Hori bai, azken hamarkadetan, asko aldatu da estralurtarrekiko zientzialariek duten irudia eta haiek bilatzeko moduak. "Uhin Ultramoreak" baliatuta, bilakaera hori aztertu dute Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek podcastaren atal honetan.Horrez gain, gaurkotasun zientifiko-teknologikoko zenbait gai plazaratu dituzte, eta uste oker batzuk argitu ere bai. Soinu misteriotsua zer den ere argituko da atalean zehar.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-2-existitzen-dira-estralurtarrak-noizbait-egingo-dugu-topo-haiekinWed, 23 Nov 2022 05:53:38 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca421604false90180371. Adimen artifizialaren bidez egindako artea benetan da artea?Podcastaren estreineko atalean, adimen artifizialaren erabilerari erreparatu diote, puri-purian dagoen arlo batean: artean.Horrez gain, gaurkotasun zientifiko-teknologikoari errepasoa, mito batzuk argitu eta soinu misteriotsua zerk sortzen duen asmatzera gonbidatu nahi zaituzte. Izan ere, joko hori proposatuko digute atal bakoitzean Alaitzek eta Anak.Uhin ultramoreen bidez, argi ikusgaiarerekin ikusezinak diren gauzak azalera ateratzen dira. Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran, Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-1-adimen-artifizialaren-bidez-egindako-artea-benetan-da-arteaWed, 09 Nov 2022 07:00:54 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca411834false90053110. atala"Uhin ultramoreen" bidez, argi ikusgaiarerekin ikusezinak diren gauzak azalera ateratzen dira. Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran, Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek "Uhin Ultramoreak" erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko.https://guau.eus/m/uhin-ultra-moreak-0-atalaFri, 05 Sep 2025 11:42:46 GMTEITB Radio Televisión Pública Vasca41547false49783